ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΝΙΤΣΑ PDF Print E-mail
Ιστορία της Κόνιτσας και της περιοχής

Παλαιολιθική εποχή

Το σύνθετο ανάγλυφο της ορεινής περιοχής της Κόνιτσας, όπου κυριαρχούν οι λεκάνες απορροής των ποταμών Αώου και Βοϊδομάτη, αποτέλεσε πόλο έλξης για τις ομάδες των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική εποχή. Σε ένα περιβάλλον πλούσιο σε φυσικούς πόρους - πρώτες ύλες, πανίδα, χλωρίδα - οι παλαιότερες μαρτυρίες ανθρώπινης δραστηριότητας ανάγονται στα 17.000 χρόνια Π.Σ. (πριν από σήμερα, αβαθμολόγητες ηλικίες), με αδιάλειπτη συνέχεια μέχρι τα 10.000 χρόνια Π.Σ., τότε που υποχωρούν οι τοπικοί παγετώνες της δυτικής Πίνδου και βελτιώνονται σταδιακά οι κλιματικές συνθήκες. Με ορμητήρια φυσικά καταφύγια, όπως το Κλειδί, ο Μεγαλάκκος και η Μποϊλα, ομάδες κυνηγών εκμεταλλεύονται με τρόπο συστηματικό τους ορεινούς βιότοπους. Στις βραχοσκεπές αυτές, θέσεις σταθμούς περιοδικής/εποχικής εγκατάστασης, διασώζονται τα κατάλοιπα ενός τρόπου διαβίωσης που βασίζεται στην κατανάλωση των φυσικών πόρων και όχι στην παραγωγή τροφής. Σε πυριτόλιθο, πέτρωμα σκληρό που προμηθεύονται από τις κοίτες των ποταμών, οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής εποχής κατασκευάζουν με λάξευση τον εργαλειακό τους εξοπλισμό: αιχμές για τα βέλη και τα ακόντια, καθώς και ποικίλα εργαλεία κοπής, απόξεσης και διάτρησης για την επεξεργασία άλλων υλικών, όπως ξύλου, δέρματος και οστού. Με προγραμματισμό οργανώνουν εξορμήσεις για τη θήρα άγριων ζώων (αιγάγρων και ελαφιών), στήνουν παγίδες σε λαγούς και πτηνά, ψαρεύουν στα ποτάμια και συλλέγουν καρπούς και καύσιμη ύλη. Αν και ταπεινές με την πρώτη ματιά, οι μαρτυρίες αυτές αποτελούν αδιάψευστα τεκμήρια μιας σύνθετης και οργανωμένης κοινωνίας που προσαρμόζεται στις παλαιοκλιματικές και οικολογικές διακυμάνσεις αξιοποιώντας τη συλλογική εμπειρία μιας μακράς πολιτισμικής και βιολογικής πορείας.

Εποχή Χαλκού και Σιδήρου (2η χιλιετία-8ος αιώνας π.Χ.)

Από την Ανώτερη Παλαιολιθική έως τη 2η χιλιετία π.Χ. η ανθρώπινη παρουσία στην ευρύτερη περιοχή της Κόνιτσας έχει εντοπιστεί σε διάφορα σημεία εγκατάστασης, σύμφωνα με τις παραγωγικές ανάγκες των νεολιθικών κτηνοτρόφων-κυνηγών. Η κατάσταση αυτή συμπεραίνεται ως λογική εξέλιξη, λείπουν όμως οι αρχαιολογικές μαρτυρίες. Ένδειξη της ανθρώπινης παρουσίας στην παραποτάμια κοιλάδα του Αώου κατά τα τέλη της 2ης χιλιετίας π.Χ. αποτελούν τα δύο χάλκινα ξίφη από τη Μεσογέφυρα. Περίπου από το 13ο-12ο αιώνα π.Χ. εγκαθίστανται στην ορεινή περιοχή της κεντρικής και δυτικής Πίνδου οι Μολοσσοί, ένα από τα σημαντικότερα, από πλευράς πολιτικής ισχύος, φύλα του ηπειρωτικού χώρου. Στοιχεία εγκατάστασής τους αποκαλύφθηκαν πρόσφατα στο λόφο του Λιατοβουνίου, στην κοιλάδα του Αώου κοντά στη συμβολή του με τον Βοϊδομάτη. Από το 1200/1100 έως το 730/700 π.Χ. η Ήπειρος παρουσιάζεται απομονωμένη, γεγονός που σχετίζεται με τη γενικότερη κατάσταση αναστατώσεων και επιδρομών στον ελλαδικό χώρο. Γύρω στα μέσα του 8ου αιώνα π.Χ. η αποκατάσταση της ειρήνης και της ασφάλειας οδηγεί σε δημογραφική ακμή, ορατή και στο νεκροταφείο του Λιατοβουνίου.

Ιστορικοί χρόνοι (7ος αιώνας π.Χ.-168 π.Χ.)

Η ιστορία της περιοχής, στη μακρά αυτή περίοδο, φαίνεται να ακολουθεί τις εξελίξεις στον υπόλοιπο ηπειρωτικό και ελλαδικό χώρο. Η εμφάνιση αγγείων κορινθιακής προέλευσης στην Ήπειρο και στο νεκροταφείο του Λιατοβουνίου σχετίζεται με την εγκατάσταση στις ηπειρωτικές ακτές των πρώτων αποίκων από την Ήλιδα (730/700-650 π.Χ.) και λίγο αργότερα από την Κόρινθο (τέλη 6ου αιώνα π.Χ.). Από τον 6ο αιώνα π.Χ. η Κόρινθος πέτυχε να εξασφαλίσει τον οικονομικό έλεγχο επί των ηπειρωτικών φύλων. H κατάσταση αυτή διατηρήθηκε αμετάβλητη έως τις αρχές του Πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π.Χ.), οπότε οι Μολοσσοί, με το βασιλιά τους Θαρύπα, έγιναν σύμμαχοι των Αθηνών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εισβολή του αττικού πολιτισμού, γεγονός που είναι εμφανές και από τα ευρήματα που ήρθαν στο φως στο νεκροταφείο του Λιατοβουνίου. Με κύριους φορείς τους Μολοσσούς και το φιλοαθηναίο Θαρύπα σημειώνονται από τα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. ριζικές μεταβολές (μεγαλύτεροι, τειχισμένοι οικισμοί, θέσπιση ετήσιων αρχόντων και βουλής, κοπή τοπικού νομίσματος, εισαγωγή αττικού αλφαβήτου και γραφής). Με πρωτοβουλία των Μολοσσών συγκροτείται το Κοινό των Μολοσσών, η πρώτη πολιτική κοινοπραξία (αρχές 4ου αιώνα-330/325 π.Χ.), το οποίο διαδέχεται η Συμμαχία των Μολοσσών (330/325-232 π.Χ.). Κατά την περίοδο δημογραφικής και οικονομικής ακμής των Μολοσσών επί Πύρρου (297-272 π.Χ.) θα πρέπει να δημιουργήθηκαν μικρές κώμες στην περιοχή της Ηλιόρραχης και στο Κάστρο της Κόνιτσας. Με τη βίαιη έξωση των τελευταίων Αιακιδών (232 π.Χ.) και την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας δημιουργείται το Κοινό των Ηπειρωτών (323-168 π.Χ.). Πρόκειται για μια νέα ευρύτερη κοινοπραξία στην οποία μετείχαν όλα τα ηπειρωτικά φύλα, από τον Αμβρακικό μέχρι τις εκβολές του Αώου.

Ρωμαιοκρατία (168 π.Χ.-3ος αιώνας μ.Χ.)

Η Κόνιτσα και η περιοχή της δεν είναι βέβαιο ότι ακολούθησαν την τύχη των λοιπών πόλεων και οικισμών της Μολοσσίας, των οποίων η "χώρα" αφανίστηκε και οι κάτοικοι εξανδραποδίστηκαν. Αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την επιβίωση μικρού αριθμού κατοίκων στο Κάστρο, έως τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. Έκτοτε επικρατεί στην περιοχή η οικονομική αναδιάρθρωση που επέβαλαν οι Ρωμαίοι στις ελληνικές επαρχίες. Η δραστηριότητα συγκεντρώνεται γύρω από την Παλαιογορίτσα, όπου μια αγρέπαυλη (villa rustica) αποτελούσε πιθανώς την έδρα ενός εκτεταμένου αγροκτήματος (latifundium). Η περιοχή της Κόνιτσας ίσως υπαγόταν στην κοντινότερη από τις πόλεις, που κράτησαν κατά τους ύστερους ρωμαϊκούς και πρωτοβυζαντινούς χρόνους τα νομικά χαρακτηριστικά της πόλεως-civitas, στο Βουθρωτό. Τον 3ο αιώνα μ.Χ. η περιοχή δέχεται συχνές επιδρομές βαρβάρων (Ερούλων το 267 μ.Χ.), με τις οποίες θα πρέπει να σχετίζονται οι συστάδες των αποθηκευτικών πίθων που εντοπίστηκαν στην Παναγία Αετόπετρας και στην Παλαιογορίτσα.

Παλαιοχριστιανική περίοδος (4ος-6ος αιώνας)

Η περιοχή της Κόνιτσας ακολούθησε και κατά τους μετά Χριστόν χρόνους κοινή πορεία με την υπόλοιπη βορειοδυτική Ελλάδα. Τμήμα της επαρχίας της Παλαιάς Ηπείρου (Epirus Vetus) από τον 4ο αιώνα μ.Χ. βρισκόταν στο δρόμο που συνέδεε, μέσω των διακλαδώσεων της Εγνατίας οδού, την Ήπειρο με τη δυτική Μακεδονία, και μέσω της κοιλάδας του ποταμού Αώου, τη Θεσσαλία με τα παράλια της Αδριατικής. Εκκλησιαστικά, έως τον 8ο αιώνα, ανήκε στην επαρχία του ανατολικού Ιλλυρικού υπό τον Πάπα της Ρώμης. Η απουσία οικισμών και θέσεων, την περίοδο αυτή, οφείλεται στις καταστροφές που προκάλεσαν οι επιδρομές των Βησιγότθων (4ος αιώνας), των Βανδάλων (5ος αιώνας), των Αβάρων και των Σλάβων (6ος αιώνας). Τα λείψανα παλαιοχριστιανικού κτηρίου και οι αποθηκευτικοί πίθοι, που εντοπίστηκαν στη θέση Παλαιογορίτσα, αποτελούν τα πιο ενδεικτικά στοιχεία ανθρώπινης δραστηριότητας στην περιοχή.

Μεσοβυζαντινή περίοδος (7ος-12ος αιώνας)

Αστάθεια επικρατεί κατά τον 7ο και τον 8ο αιώνα από τις συνεχιζόμενες επιδρομές και την εγκατάσταση Σλάβων στις νοτιότερες περιοχές των Βαλκανίων. Για την Κόνιτσα, ελλείψει πηγών, μπορούμε να υποθέσουμε μόνο την ύπαρξη κάποιου οικιστικού πυρήνα στη φυσικά οχυρή θέση Λάκκα. Τον 8ο αιώνα η Ήπειρος ενσωματώνεται στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Στα τέλη του 9ου αιώνα ιδρύεται το Θέμα Νικοπόλεως, στο οποίο υπάγεται στο εξής διοικητικά και εκκλησιαστικά όλη η Ήπειρος, με νέα έδρα τη Ναύπακτο. Στην περιοχή δεν σώζονται μνημεία χρονολογημένα την περίοδο αυτή. Εξαίρεση αποτελεί ο ναός του Αγίου Δημητρίου στη Μολυβδοσκέπαστη (Διπαλίτσα) που έχει χρονολογηθεί με επιφύλαξη τον 11ο αιώνα, ενώ η κατά παράδοση ίδρυση της Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μολυβδοσκέπαστης από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Δ΄ τον Πωγωνάτο στα τέλη του 7ου αιώνα δεν επιβεβαιώνεται από ιστορικά ή αρχαιολογικά στοιχεία.

Υστεροβυζαντινή περίοδος (1204-1430)

Το 1204 καταλύεται από τους Λατίνους η βυζαντινή αυτοκρατορία και ιδρύεται το "Δεσποτάτο" της Ηπείρου, με πρωτεύουσα την 'Αρτα. Με τη σημερινή της ονομασία η Κόνιτσα αναφέρεται για πρώτη φορά το έτος 1380 στο "Χρονικό των Ιωαννίνων", όπου γίνεται λόγος για την οχύρωση του Κάστρου της από το "Δεσπότη" των Ιωαννίνων

 
valid xhtml valid css - Made by Karaferis